İnsan, ömrünün en bahar yıllarını dış dünyanın sağır edici gürültüsüne, geçici meşgalelerin tozuna ve zamanın öğütücü çarklarına kurban eder; etrafında serilen uçsuz bucaksız mucizelere karşı sessizce körleşir. Hâlbuki varlık, her an yeniden tecelli eden ve dikkatli bir nazarı bekleyen nihayetsiz bir ibret sahnesidir. Bu gaflet perdesini aralayıp bu büyük sahneye hakiki bir şuurla bakabilmek için önce insanın kendi içindeki derin sükûnete uyanması şarttır.

Gecenin koyu ve sükûnet dolu örtüsü yeryüzüne çöktüğünde kâinat, bambaşka ve daha kadim bir lisanla konuşmaya başlar. Gündüzün hırslı gürültüsü dinip gök kubbe yıldızların kandilleriyle aydınlandığında varlık, kendi en kuytu derinliklerine çekilir. Bu mukaddes sessizlik, insanın iç dünyasındaki dağınıklığı toplamak, ruhunun pasını silmek ve kendi hakikatiyle baş başa kalmak için eşsiz bir aynaya dönüşür.

Başını kaldır ve şu muazzam saray-ı kâinata bir kez olsun hakiki bir ibret nazarıyla bak. Gökyüzünün devasa kubbesinde direksiz ve sarsılmadan hareket eden milyarlarca galaksiden, gözle görülmeyen küçücük bir hücrenin içindeki akıl almaz düzene kadar her şey aynı hakikati haykırır: Mükemmellik tesadüf olamaz.

Tesadüf kördür, sağırdır, şuursuzdur; kaosu doğurabilir, fakat kusursuz bir nizamı kendi başına kuramaz. Hâlbuki kâinatta en küçük bir yaprağın damarında veya bahar toprağının taze nefesinde dahi sonsuz bir ilmin, kusursuz bir ölçünün izleri parıldar. Kâinat başıboş bir tesadüfler zinciri değil, her zerresi hassas bir mizanla yerleştirilmiş muazzam bir sergidir. Lâkin asıl mesele, bu muazzam senfoniyi bütün derinliğiyle idrak edebilecek bir şuura sahip olmaktır.

Ne var ki insan, böylesine görkemli bir sarayın içinde bazen sağır ve kör bir misafir gibi dolaşır. Dışarıdaki dünyanın sığ gürültüsüne kulak kesilir de kendi göğüs kafesinde durmaksızın atan o ilahî saatin sesini duymazlıktan gelir. Hâlbuki asıl ve en derin tefekkür, insanın kendi içine dönmesidir. Dış âlem büyük bir kâinat ise insan, ruhu ve bedeniyle onun en mükemmel hülasasıdır; biri yıldızlarla yazılmış büyük bir kitap, diğeri ise o kitabın manasını taşıyan en nadide fihristtir.

İnsanın dünya gaileleri arasında hakikati arayışı, köklerini çamurun derinliklerine salmasına rağmen yüzeye tertemiz bir çiçek olarak yükselen lotus çiçeğinin sırrını andırır. Mevlânâ’nın Mesnevî’de işaret ettiği üzere, ruhun asıl vatanından aldığı o saf ışığı koruması, geçici külfetler içinde kaybolmayıp özüne sadık kalmasıyla mümkündür. Çamurdan sıyrılıp manaya doğru yükselmek, iradenin ve gayretin en güzel şahididir.

Dön de bir defa olsun kendine bak. Kalbin, sen uykunun en derin sessizliğindeyken kimden aldığı emirle hiç durmadan çalışıyor? O kaslar, yorulmak bilmez bir nizamla kanı damarlarına pompalamaya nasıl devam ediyor? Gözünün içindeki mercek, dışarıdaki milyonlarca rengi ve ışığı küçücük bir merkeze taşıyarak sevdiklerinin yüzünü sana nasıl gösteriyor?

Zihnin, hayallerin, şefkatin ve merhametin hangi laboratuvarda üretilebilir? Hangi cansız element, geçmişin derin hüznünü yahut geleceğin umudunu kendi başına var edebilir? Gözle görünen bu maddî kalıbın ötesinde akan manevî nehir, ancak aşkla dokunmuş ilahî bir eserin neticesidir. Sen, kâinatın küçük bir modeli, mikrokozmosun ta kendisisin; kâinatta ne varsa ruhunda ve bedeninde onun latif bir yansıması vardır.

Dağlar, denizler ve geceler o büyük kitabın satırlarıdır; lâkin bu satır aralarındaki hikmeti çözebilecek hassas şuur, bizzat insandır. Kendini okumayı başaran, nefsini, aczini ve varoluş gayesini bilen insan, kâinat kitabının kapılarını aralamaya başlamış demektir. Çünkü insan okundukça kâinat açılır; kâinat açıldıkça insan kendi hakikatine uyanır.

Her nefes, ruhumuza üflenen ilahî bir emanetin sessiz hatırlatıcısı; her kalp atışı ise kâinatın ritmine uyum sağlayan derunî bir zikirdir. Gözdeki nurun ve akıldaki ışığın hakkı, kâinata ibretle, kendine ise derin bir mârifetle bakmaktır. Başını eğ ve asıl okunası kitabın kendi kalbin olduğunu fark et. Çünkü okundukça derinleşen, âlemleri içine alan en derin sahife, insanın kendi ruhudur.

Not: Bu metin, Ömer Tuğrul İnançer’in Dinle ki Dinlenesin: Bu Devirde Tasavvuf Olur mu? isimli eserinden ve Dinle Neyden programındaki konuşmalardan esinlenilerek, çeşitli araştırmalar neticesinde kaleme alınmıştır. Eserde vurgulandığı üzere, yaşadığımız devrin yüksek binaları, hızlı vasıtaları veya teknolojik imkânları ne olursa olsun, sevgi, nefs mücadelesi ve tasavvuf her daim varlığını sürdürmektedir. Çağın getirdiği maddî hengâme ve gürültü içerisinde ihlas, edep, sıdk ve muhabbet gibi unuttuğumuz güzel hasletleri yeniden hatırlamak, dış dünyanın sağır edici sesinden sıyrılarak insanın kendi içindeki derin sükûnete ve özüne uyanması gayesiyle yazılmıştır.