BİZİM YUNUS: BİR TÜRK ALP ERENİ

Anadolu’nun göğsünde, Moğol istilalarının ve taht çekişmelerinin estirdiği kapkara bir zemheri hüküm sürüyordu. Toprak kandan yorulmuş, şehirler yağmalanmış, insan ruhu derin bir güvensizlik kuyusuna itilmişti. İşte tam bu kaos çağında, kılıçların kesemediği bağlar kuracak, nefretin kuruttuğu yüreklere sevginden bir can suyu taşıyacak bir kurucu iradeye ihtiyaç vardı. Bu irade, ne saray burçlarından ne de orduların önünden yükseldi; o, porsuk ağaçlarının gölgesinden, Sakarya’nın kıvrımlarından kopup gelen yalın ayaklı bir dervişin sesinde tecessüm etti. O ses, yüzyıllardır yankısı dinmeyen Bizim Yunus’un sesiydi.

Yunus Emre, amiyane tabirle sadece bir hırka ve bir lokma ile yetinen sıradan bir sufi değildir. O, Türk kültür coğrafyasının en özgün karakterlerinden biri olan “Alp Eren” tipolojisinin Selçuklu dairesindeki en asil temsilcisidir. Eski Türk geleneğindeki kahramanlık, cesaret ve aksiyon ruhunu ifade eden “Alp” vasfı ile İslam’ın kalbi ve batıni boyutunu simgeleyen “Eren” kimliği, Yunus’un şahsiyetinde kusursuz bir terkiple birleşmiştir. Onun alplığı, kalkanla veya zırhla kuşanılmış bir fiziksel güç gösterisi değildir; o, nefsine karşı savaş açan, cehalete meydan okuyan, Türkçeyi bir kültür kalesi ve mirası hâline getiren bir dil ve mana savaşçısıdır. Erenliği ise, Tapduk Emre’nin dergâhına kırk yıl boyunca eğri odun taşımayacak kadar derin bir sadakat ve doğruluk, yaratılanı Yaratıcı’dan ötürü sevecek kadar geniş bir şefkat ummanıdır.

Yunus, Türkistan’dan Anadolu’ya taşınan Ahmet Yesevî mayasını bu topraklara eken eldir. Horasan erenlerinin dervişlik üslubunu, Anadolu’nun fütüvvet ahlakıyla harmanlamıştır. Onun şiirlerinde Türkçe, evrensel hakikatleri haykıran mistik bir enstrümana dönüşmüştür. Dönemin elitleri Farsça ve Arapçanın dehlizlerinde kaybolurken, Yunus “Et ü kemik” ardındaki gizli manayı öz Türkçe ile ifşa etmiştir. “Söz ola kese savaşı, söz ola kestire başı” derken, kelimelerin alpça gücünü ve toplumu inşa etme potansiyelini ortaya koymuştur. O, diliyle orduları hezimete uğratmış ve imanıyla gönüller fethetmiştir.

Onun erenliği, insanı merkeze alan evrensel bir insan sevgisini barındırır fakat bu sevgi köksüz değildir. Yunus’un insan sevgisi, doğrudan doğruya ilahi aşkın yansımasıdır. “Gelin tanış olalım, işi kolay kılalım, sevelim sevilelim, dünya kimseye kalmaz” dizeleri, asırlardır bu topraklarda toplumsal barışın ve bir arada yaşama kültürünün anayasası olmuştur. O, yetmiş iki millete bir gözle bakmayı öğütlerken, Türk’ün cihanşümul adalet ve hoşgörü anlayışını tasavvufi bir dille yeniden üretmiştir. Kılıçla fethedilen topraklar kaybedilebilir, ancak Yunus’un sevgi diliyle fethedilen gönüller asla geri alınamaz. Bu yüzden o, Anadolu’nun ebedi yurt kılınmasındaki en büyük manevi fatihtir.

İşte bu yüzdendir ki Yunus Emre, zamanın acımasız çarkları arasında kaybolup giden muvakkat bir tarih figürü değil, Anadolu’nun ruh haritasını çıkaran ebedi bir mimardır. Moğol atlarının nalları altında ezilen topraklarda kılıçların ve kalkanların yazamadığı tarihi, o, Türkçenin saf ve duru sütüyle yeniden yazmıştır. Sarayların ihtişamı, tahtların cazibesi ve orduların fütuhatı rüzgârın önündeki saman çöpleri gibi savrulup giderken; Bizim Yunus’un porsuk ağaçlarının gölgesinden bıraktığı o yalın ayaklı izleri, asırları aşarak bugüne ulaşmıştır. O, Türkçeyi sadece bir konuşma dili olmaktan çıkarmış; onu imanın, aşkın, hikmetin ve varoluşun en yüksek burcuna dikerek aşılmaz bir kültür sığınağı hâline getirmiştir. Onun alplığı nefsini yere seren bir derviş hırkasında, erenliği ise yetmiş iki millete aynı gözle bakan o devasa insanlık ufkunda cisme bürünmüştür. Biz bugün Anadolu dediğimizde aslında coğrafi bir kütleden değil; Yunus’un mayaladığı, Tapduk’un dergâhında pişen ve kelimelerle örülen bir gönül coğrafyasından bahsediyoruz. Neticede, çağlar değişip insanlık yeni buhranların, modern yalnızlıkların ve küresel nefretlerin kuyusuna düştükçe, Yunus’un Sakarya boylarından yükselen sesi bir kez daha insanlığın tek çıkış kapısı olarak yankılanmaktadır. Kılıçla açılan yaraları ancak onun sevgi dili iyileştirebilir; körelen vicdanları ancak onun ilahi aşkla yıkanmış dizeleri uyandırabilir. Yunus Emre, bu toprakların sadece geçmişteki manevi fatihi değil, gelecekte de sığınacağımız en güvenli limanı, her daim taze kalan can suyudur. Çünkü dünya gerçekten de kimseye kalmamış, geriye sadece Yunus’un o hiç eskimeyen, ölümü öldüren ölümsüz nefesi kalmıştır.