DÜŞÜNMEKTEN VAZGEÇMEK

Geçtiğimiz günlerde sohbet ettiğim birinin, “Beynim üretkenliğini kaybetti, artık yapay zekaya bağımlı hâle geldim.” cümlesi, basit bir yakınmadan ziyade çağımızın en dürüst ve ürkütücü itiraflarından biriydi. Bu söz üzerine saatlerce düşündüm. Bu kısa tespit, aslında modern insanın içine düştüğü o büyük zihinsel durgunluğun özetiydi.

Aslında ne kadar da haklı bir serzeniştir bu! Bizler; yaratıcılığı, derinlemesine düşünmeyi, keşfetmenin o sancılı ama keyifli yolculuğunu, merak etmeyi ve gerçek manada araştırmayı yavaş yavaş terk ediyoruz. Yapay zeka, her türlü bilgiyi “hazır gıda” paketleri gibi önümüze sunuyor ve çoğumuz bu zahmetsiz konfordan oldukça memnunuz.

Bilgiye ulaşmanın bu denli kolaylaşması, bilginin kendisinden ziyade ona ulaşma sürecindeki o eğitici emeği yok etti. Eskiden bir konuyu anlamak için kütüphane rafları arasında kaybolur, satırlar arasında bağ kurar ve bir senteze ulaşırdık. O zahmetli yolculuk beynimizde yeni kapılar açar, merakımızı kamçılardı. Şimdilerde ise algoritmalar bizim yerimize düşünüyor, bizim yerimize sentezliyor ve bize sadece “onaylamak” kalıyor. Zihin, kendi kaslarını kullanmak yerine sürekli bir “dış iskelet” yardımıyla hareket eden, kendi başına ayağa kalkma yetisini kaybetmiş bir yapıya dönüşme riskiyle karşı karşıya.

Bu zihinsel uyuşukluk, sadece düşüncelerimizi değil, kendimizi ifade etme biçimimizi de kökten değiştirdi. Eskiden dünyayı kendi gözlemlerimizle süzer, keşfettiğimiz her yeni kavramla dilimizi bir nakış gibi işlerdik. Bakışımızda bir keşif, zihnimizde ise özgün bir tını vardı. Şimdilerde ise birer makine gibi; tek tip cevapların, aynı dar kelime kadrolarının ve birbirinin kopyası olan sığ diyalogların etrafında dönüp duruyoruz.

Okumanın, derinlemesine araştırmanın ve zihni o sessiz tefekkür anlarında dinlendirmenin yerini “hazır bilgi” konforu aldığından beri, sohbetlerimiz bile o kendine has rengini kaybetti. Ancak bu konforun ağır bir bedeli var: Fark etmeden zihinsel melekelerimizi köreltiyor, beynimizin asıl işlevi olan “düşünme gücüne” kendi ellerimizle görünmez zincirler vuruyoruz.

Kendi sesimizi aramayı bıraktık, bize sunulan yankılarla yetiniyoruz. Araştırmayan ve okumayan bir zihin, ne yazık ki sadece kendisine verilen şablonlar kadar konuşabiliyor. Sonuçta ortaya çıkan; pürüzsüz ama ruhsuz, doğru ama derinliksiz bir iletişim illüzyonundan  başka bir şey değil.

Yapay zekayı reddetmek belki mümkün değil, ancak ona olan teslimiyetimizi sorgulamak zorundayız. Onu bir pusula gibi kullanmak yerine rotamızı tamamen ona teslim edersek, sadece üretkenliğimizi değil, bizi insan kılan o biricik “muhakeme” yeteneğimizi de kaybedeceğiz. Belki de yeniden o “zor olanı” seçmeye, bilginin peşinde ter dökmeye ve merak etmenin o asil sancısını duymaya ihtiyacımız var.